Ziekenhuis heeft aan bv of nv genoegBron: Het Financieele Dagblad - 16 april 2007
Het veld ziet niets in een aparte rechtsvorm voor maatschappelijke ondernemingen. Een gewone vennootschap en minder politieke bemoeizucht volstaan.

De stichting heeft als rechtsvorm voor ziekenhuizen zijn langste tijd gehad, vindt de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ). 'De ontwikkelingen in de ziekenhuiswereld zijn met name de afgelopen vijf jaar heel hard gegaan. Vooral voor het ondernemerschap in de zorg biedt de stichtingsvorm niet meer voldoende mogelijkheden. De stichtingsvorm begint te knellen', zegt Joan Leemhuis-Stout, voorzitter van de NVZ.
Leemhuis vindt in de eerste plaats dat het charitatieve karakter van de stichtingsvorm niet meer aansluit bij de complexe organisaties die ziekenhuizen zijn geworden. 'We positioneren het ziekenhuis steeds meer als onderneming. Je mist bij de stichting de aandeelhoudersvergadering die over je schouder meekijkt.' Daar komt bij dat de stichting ook knelt bij de financiering. Zolang er geen winst kan worden uitgekeerd, is het ook moeilijk om voor de ondernemende plannen van het bestuur kapitaal aan te trekken.
Hoewel de stichtingsvorm niet voldoet, heeft de achterban van Leemhuis evenmin behoefte aan de maatschappelijke onderneming als nieuwe rechtsvorm. 'Mijn leden zitten niet te wachten op een nieuwe rechtspersoon. Zij hebben een rechtspersoon nodig die het best past bij de bedrijfstak en daarbij hebben zij aan de bv of de nv voldoende. We hoeven niet heel veel woorden te besteden aan iets wat we al binnen handbereik hebben.'
Maar hoe zit het dan met de publieke functie van ziekenhuizen? Juist om die functie veilig te stellen heeft het nieuwe kabinet zich voorgenomen om met het alternatief van de maatschappelijke onderneming te komen. Volgens Leemhuis kan de vennootschap heel goed samengaan met de publieke functie van een ziekenhuis. 'Maatschappelijk ondernemen is vooral een kwestie van mentaliteit.'
Dat vennootschap en publiek belang prima samengaan, leidt Leemhuis onder meer af uit haar ervaringen als commissaris bij het waterbedrijf Brabant Water. Waterbedrijven hebben heel duidelijk een publieke functie, maar het zijn toch structuur-nv's. Brabant Water heeft net een discussie achter de rug over de winstbestemming. Directie en commissarissen zijn van mening dat het waterbedrijf behoefte heeft aan een grotere solvabiliteit, vooral om antiterreurmaatregelen te financieren. 'Uiteindelijk is na een discussie met de aandeelhouders besloten geen dividend uit te keren. Het gaat erom dat je die discussie kan voeren. Ik vind het een belangrijk maatschappelijk signaal dat het zo gelopen is.'

Maar zijn de overheidsaandeelhouders van een waterbedrijf niet uit ander hout gesneden dan een Brits of Amerikaans hedgefund? Leemhuis: 'Ook onder overheidsaandeelhouders zijn mensen die erg van winstuitkering houden.' Daar komt bij dat zij hedgefunds en private equity-partijen niet zo snel ziet opduiken in de ziekenhuissector. 'Het is een andere bedrijfstak dus het trekt andere aandeelhouders aan. Als aandeelhouder weet je dat je niet bij een schroeven- en moerenfabriek zit.' Een extra slot op de deur zijn de zorgverzekeraars. 'Verzekeraars kopen op kwaliteit in en dus zal het onderscheiden op kwaliteit ook voor de aandeelhouders van ziekenhuizen een drijfveer moeten zijn.'
Een bijkomend argument voor de vennootschapsstructuur is de vaak moeizame verhouding tussen het bestuur van een ziekenhuis en de medisch specialisten. Het bestuur stuit met zijn ondernemende plannen nog wel eens op de autonome positie van de specialisten. In een nv- of bv kunnen specialisten als aandeelhouder participeren. 'Daarmee bind je de specialist meer aan de onderneming', zegt Leemhuis.

Ook in het zogenoemde 'horizontale toezicht', dat vaak in één adem met de maatschappelijke onderneming wordt genoemd, ziet Leemhuis niets. Het idee is dat een bestuur van een ziekenhuis verantwoording aflegt aan patiënten in plaats van aan de raad van toezicht of een raad van commissarissen. Leemhuis: 'Wat is dat toch: horizontaal toezicht? Horizontaal verdraagt zich per definitie niet met toezicht. Het bestuur van een ziekenhuis legt nu wel rekenschap af aan een cliëntenraad. Maar als je cliënten een formele positie geeft als toezichthouder vermeng je belangenbehartiging en toezicht. Toezicht is geen belangenbehartiging.'
CDA-troetel
Een aparte rechtsvorm voor maatschappelijke ondernemingen is een typisch CDA-plan. Premier Balkenende heeft zijn geloof in de maatschappelijke onderneming al in 2003 beleden in een leerboek voor studenten van de Vrije Universiteit.

CDA-prominent Herman Wijffels heeft in opdracht van het vorige kabinet een advies uitgebracht waarin hij een aparte juridisch status bepleit voor scholen, ziekenhuizen en woningcorporaties. Toenmalig CDA-minister van Justitie Piet Hein Donner heeft het advies welwillend in ontvangst genomen.

Inmiddels is de maatschappelijke onderneming als aparte rechtsvorm opgenomen in het coalitieakkoord. Ook PvdA- minister van Financiën Wouter Bos heeft het idee omarmd. Alleen spreken sociaal-democraten liever van de 'sociale vennootschap'.
Bron: Het Financieele Dagblad